İlk Türk Kadın Yazı İşleri Müdürü: Fatma Şâdiye

Kadınların hikayelerini paylaşan, "Deneyim paylaşınca güzeldir" inancıyla çalışan BinYaprak ailesi olarak, 29 Ekim'de BinYaprak Hikaye Hasadı Hareketini başlattık. Cumhuriyetimizin 2. yüzyılına kadınların hikayelerini hediye etmek için çıktığımız Hikaye Hasadına, ilklerin hikayeleri ile devam ediyoruz. 

Osmanlı basın tarihinde kadınların sesi uzun yıllar arka planda kaldı. İşte tam da bu dönemde, 19. yüzyılın sonunda, bu düzeni sessiz ama güçlü bir şekilde değiştiren bir kadın olarak Fatma Şâdiye, Osmanlı'da ve basın tarihinde ilk Türk kadın yazı işleri müdürü olarak kayda geçti.

Kadınlara Mahsus Gazete

1895'te yayımlanmaya başlayan Hanımlara Mahsus Gazete, Osmanlı İmparatorluğu'nda kadınlara yönelik çıkarılan ilk süreli yayınlardan biriydi. İsmi gazete olsa da dergi formatında hazırlanan bu yayın, 13 yıl boyunca tam 624 sayı çıkarak dönemin en uzun soluklu ve istikrarlı yayınlarından biri oldu.

Bu önemli yayının yazı işleri müdürlüğünü üstlenen isim ise Fatma Şâdiye Hanımdı. Gazetenin idaresini yürüten, yazıların düzenlenmesinden sorumlu olan ve yayın politikasında söz sahibi bulunan Fatma Şâdiye, Osmanlı basınında bir ilke imza attı. Kadınların yalnızca okur değil, yayını yöneticisi olabileceğini de gösterdi.

Öğretmenlikten Gazete Yönetimine

Fatma Şâdiye'nin hayatına dair bilgiler sınırlı olsa da eğitimli ve donanımlı bir kadın olduğu biliniyor. 1886 yılında Darülmuallimat'tan (Kız Öğretmen Okulu) mezun oldu. Selanik ve Aydın gibi farklı vilayetlerde öğretmenlik yaptı; İnâs Rüştiyeleri olarak bilinen ilk kız liselerinde görev aldı. Bu yıllar ona, Anadolu'daki kadınların eğitim ve sosyal hayattaki sorunlarını yakından tanıma imkânı sundu.

Gazetecilik yolculuğu, Tarik gazetesinin başyazarı olan İbnü'l Hakkı Mehmet Tâhir Bey ile evlenmesiyle yeni bir boyut kazandı. Mehmet Tâhir Bey, kadınlar tarafından çıkarılacak bir gazete fikrini gündeme getirdi ve bu girişim, padişah II. Abdülhamid'in onayıyla hayata geçti. Ancak gazetenin günlük işleyişini, yazı düzenini ve yayın sürecini yöneten isim Fatma Şâdiye oldu.

Fatma Şâdiye, gazeteyi kadınlar için güvenli bir alan hâline getirdi. Kadın yazarlar burada kendi isimleriyle yazabiliyor, fikirlerini açıkça ifade edebiliyordu. Gazeteye gelen okur mektuplarını bizzat yanıtlıyor, kadınlarla doğrudan bir bağ kuruyordu. Bu yönüyle Hanımlara Mahsus Gazete, yalnızca bir yayın değil, kadınların birbirini gördüğü ve duyduğu bir platform oldu.

Takdirler ve Başarılar

Fatma Şâdiye'nin kadın eğitimi ve toplumsal katkıları devlet nezdinde de karşılık buldu. 1897'de, "İslam kadınlarının ilim ve eğitimine yaptığı hizmetler" gerekçesiyle ödüllendirildi. Bu ödül, onun döneminde ne kadar önemli bir figür olarak görüldüğünün de göstergesiydi.

Fatma Şâdiye'nin yaşamının son yıllarına dair bilgiler net değildir. Ancak geride bıraktığı iz açıktır: O, kadınların yalnızca yazan değil, yöneten olabileceğini gösteren ilk isimlerden biridir. Onun Osmanlı basınında açtığı bu yol, Cumhuriyet döneminde de kadın gazeteciler için sağlam bir zemin oluşturdu.